Kοινωνική φοβία ορίζεται ένας σημαντικός και επίμονος φόβος που αφορά κοινωνικές καταστάσεις και καταστάσεις επίδοσης στις οποίες το άτομο νιώθει ότι θα εκτεθεί ή θα συμπεριφερθεί με τρόπο που μπορεί να τον ντροπιάσει και κατεπέκταση οδηγεί σε άγχος και επηρεάζει την δουλειά του, την εκπαίδευση ή τις κοινωνικές του δραστηριότητες. Στις περισσότερες περιπτώσεις η διαταραχή ξεκινά στην εφηβεία και μπορεί να διαρκεί και κατά την ενήλικη ζωή (Αντωνίου, Ευθυμίου, & Μυλωνά, 2016). Τα άτομα με κοινωνικό άγχος εστιάζουν την προσοχή τους στα δικά τους συμπτώματα άγχους κατά την διάρκεια μίας κατάστασης που εμπεριέχει αξιολόγηση, με αποτέλεσμα να μην αξιολογούν σωστά μία κοινωνική κατάσταση ( Hougaardetal., 2008).
Πιο συγκεκριμένα τέτοιες καταστάσεις μπορεί να είναι οι ακόλουθες: 1) κοινωνικές καταστάσεις που να εμπεριέχουν την διαπροσωπική επαφή ή το να παρευρίσκεται σε κάποια δεξίωση 2) η συνθήκη του σχολείου όπου η επίδοση αξιολογείται από τον δάσκαλο, τον επόπτη ή τους συνομηλίκους, μία εξέταση, η συμμετοχή σε αθλητικές δραστηριότητες, 3) η συναλλαγή με τον “έξω κόσμο” κατά την διάρκεια ταξιδιού ή του να ψωνίζει κάτι όπου θα πρέπει να συνδιαλλαγεί με τον σερβιτόρο, τον πωλητή, τον οδηγό ταξί ή και κάποιον άγνωστο.
Η κοινωνική φοβία όπως και οι υπόλοιπες αγχώδεις διαταραχές συντηρείται μέσω ενός φαύλου κύκλου αντίληψης του εαυτού. Μία κοινωνικά απειλητική συνθήκη, στα άτομα με κοινωνική φοβία, μπορεί να πυροδοτήσει αρνητικές πεποιθήσεις, υποθέσεις και κανόνες γύρω από τον εαυτό (Αντωνίου, Ευθυμίου & Μυλωνά, 2016). Για παράδειγμα, η Μαρία που παρουσιάζει κοινωνική φοβία είναι καλεσμένη σε ένα πάρτυ. Αρχικά ενθουσιάζεται αλλά όσο πλησιάζει η μέρα αρχίζει να σκέφτεται αρνητικά για την κοινωνική αυτή συνθήκη: “Θα ντροπιαστώ. Θα υπάρχουν πολλοί άγνωστοι”. Όσο αυτές οι σκέψεις υφίστανται τόσο τα σωματικά συμπτώματα αυξάνονται (καχυκαρδία, εφύδρωση). Έτσι σκέφτεται να μην πάει στο πάρτυ και αυτό ανακουφίζει αμέσως από τα συμπτώματα άγχους ενισχύοντας όμως την αποφευκτική συμπεριφορά. Σε μία άλλη συνθήκη θα μπορούσε η Μαρία να πάει τελικά στο πάρτυ, αλλά όταν φτάνει σκέφτεται ότι θα γίνει ρεζίλι. Ετσι εστιάζει πολύ στον εαυτό της και λόγω του άγχους αρχίζει να ιδρώνει και κρύβεται σε μία γωνία. Εν τέλει επιστρέφει σπίτι κάνοντας αρνητικές σκέψεις για το πάρτυ και ενισχύεται η ιδέα ότι θα έπρεπε να αποφεύγει τα πάρτυ.
Γνωστική Συμπεριφορική Θεραπεία στην Κοινωνική Φοβία
Η Γνωστική Συμπεριφορική Θεραπεία έχει φανεί ως μία αποτελεσματική θεραπεία σε άτομα με κοινωνική φοβία και φαίνεται να υπερτερεί και σε σύγκριση με την θεραπεία της διαταραχής με φαρμακευτική αγωγή.
H ΓΣΘ εστιάζει στον μη λειτουργικό τρόπο σκέψης που έχουν τα άτομα με κοινωνική φοβία, καθώς παρουσιάζουν μία αρνητική εικόνα για το πως παρουσιάζεται ο εαυτός τους στους άλλους και επιλέγουν αποφευκτικές συμπεριφορές ή “συμπεριφορές ασφαλείας”. Αυτές οι δυσλειτουργικές συμπεριφορές έχουν ως στόχο να μειώσουν το άγχος ή τις συνέπειες που φέρει το άγχος (Hougaard, 2008). Τέτοιου είδους συμπεριφορές μπορεί να είναι το να κρύψουν το κοκκίνισμα με ένα κασκόλ, να προετοιμάζονται υπερβολικά για μία παρουσίαση ή να αποφεύγουν την οπτική επαφή.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
1. Hougaard, E., et al (2008). A Novel Group Therapeutic Format in Cognitive Behavioral Treatment for Clients with Social Phobia in a Training Setting: A Case Study of One Treatment Group with Nine Clients. Pragmatic Case Studies in Psychotherapy, Vol 4, pp 1-52
2. Αντωνίου, Β. Ευθυμίου, Κ. & Μυλωνά Κ. (2016). Κοινωνικό άγχος, διεκδικητικότητα και κοινωνική φοβία. Αθήνα: Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραπείας της Συμπεριφοράς